Menü Kapat
Obsesif Kompülsif Bozukluk

Obsesif Kompülsif Bozukluk hastası birey, bazı düşünceleri, bazı dürtü ve davranışları düşünmekten kendini alıkoyamaz. Bu düşünceleri zihninden atamaz. Kendi isteği dışında gelişen bu düşünce, duygu ve dürtüler, kişide anksiyeteye, yoğun bir sıkıntıya neden olur. Bunaltı (tedirginlik /kaygı) hastalıkları yelpazesinde yer alan bu hastalık iki ögeden oluşur. Obsesyon adı verilen takıntılı düşünce, fikir ve dürtüler ile kompülsiyon adı verilen yineleyici davranışlar ve zihinsel eylemlerden oluşan bir ruhsal hastalıktır.

Obsesyon

Birey, bazı düşünceleri, bazı dürtü ve davranışları düşünmekten kendini alıkoyamaz. Bu düşünceleri zihninden atamaz. Kendi isteği dışında gelişen bu düşünce, duygu ve dürtüler, kişide anksiyeteye, yoğun bir sıkıntıya neden olur.

Kompülsiyon

Kişi, obsesyonların neden olduğu düşünceleri, anksiyetesini azaltmak için davranışlarına yansıtır. Çoğu zaman yineleyici davranış ve zihinsel eylemlere kompülsiyon adı verilir.

OKB (OCD) toplumda görülme sıklığı nedir?

OKB (İng, OCD; Obsessive Compulsive Disease), sıklığı, son yıllarda yapılan araştırmalara göre %2-3 oranında olduğu gözlenmiştir. Önceleri önemsenmeyen hastalık, son yıllarda önemli hastalıklar arasında yerini almış durumdadır.

OKB hangi yaşlarda başlar?

OKB, genellikle ergenlikte sık görülür. Bununla birlikte sadece ergen dönemde görüldüğünü düşünmek yanlış olur. Okul öncesi çocuklar dahil olmak üzere her yaş aralığında görülen bir hastalıktır.

OKB’de cinsiyet farkı var mıdır?

OKB’nin, (ABD’de yapılan bir araştırmaya göre) erkeklerde ve  kadınlarda görülme sıklığı eşittir.

OKB belirtileri ve türleri nelerdir?

Obsesyonlar ve kompülsiyon belirtileri ve davranışları,kişiden kişiye olduğu kadar, farklı toplumlarda farklı belirti ve türlere sahiptir.

1-Bulaşma obsesyonu ve temizlik kompülsiyonu.

Birey, sürekli olarak, bedeninin, giysilerinin ya da yaşadığı alanın türlü dış etkenlerin tehdidi altında olduğunu düşünür. Kir,mikrop, zehir gibi maddelerin, sürekli olarak kendisine bulaşacağı düşüncesini takıntı haline getirmiştir. Bu obsesif düşüncesinden kurtulmak için temizlik davranışını (kompülsiyon) geliştirir.

  • Evi her gün defalarca çamaşır sularıyla yıkamak,
  • Mikrop bulaşma endişesiyle ellerini gereğinden fazla yıkamak,
  • Eve gelen misafirlerden mikrop bulaşır endişesiyle misafirlerin dokunduğu eşyayı dezenfekte etmek,
  • Tuvaletten sonra üzerine idrar sıçradığı gerekçesiyle tüm elbiselerini değiştirmek gibi davranışlar, temizlik obsesyonunun kompülsif davranışları olabilir.

2-Zarar verme obsesyonu

Birey, sevdiklerine zarar verebileceği düşüncesini takıntılı bir obsesyon halinde hissedebilir.

3-Kuşku obsesyonu ve kontrol kompülsiyonu.

En sık karşılaşılan obsesyon türüdür. Kuşku obsesyonunda kişi, emin olmak için aynı hareketi defalarca yapıp, emin olmayabilir. Emin olamadığı ve sürekli kuşku içinde bulunduğu bu durum için geliştirdiği kompülsif durum ise, aşırı kontrol davranışıdır.

  • Evden çıkarken ocağı kapatıp kapatmadığından emin olamayan,
  • Elektrik fişlerini çıkarıp çıkarmadığından aşırı endişe duyan,
  • Arabayı park ettiği yerin yeterince güvenli olup olmadığından üst düzeyde endişelenen kişi,
  • Tüm bunları sürekli ve tekrar tekrar kontrol etme ihtiyacı ve bunu yapmadan kendini rahat hissedemeyen kompülsif davranış şekli.

4-Başkalarına zarar vereceği, elinde olmadan saldırgan davranışlarda bulunacağı şeklinde obsesyonlar.

Kişiler bazı durumlarda kendilerini kontrol edemeyecekleri, başkalarına rahatsızlık verecekleri endişesine kapılabilirler. Elinde olmadan aile bireylerine, arkadaşlarına ya da sosyal çevresine zarar verebileceği endişesine sahip olan bireyler, durumu kontrol altına almak için, farklı kompülsif davranış şekilleri geliştirebilirler.

  • Eşine zarar vermekten çekinen koca,
  • Kocasına zarar vermekten yana sürekli endişeli eş,
  • Bebeğine yanlışlıkla zarar vermekten sürekli endişe duyan anne gibi örnekler, bu tarz takıntılı düşüncelerini kontrol altına alabilmek için son derece sıkıntılı bir süreç yaşayabilirler.

5-Cinsel içerikli obsesyonlar

Cinsel içerikli obsesyonların da özünde, kişinin kendini kontrol edemeyebileceği endişesiyle, çevresindeki kişilere karşı yanlış bir davranış içine girme korkusu olabilir. Kişi bu durumdan sürekli rahatsızlık duyar ve bunu kontrol edebilme davranışıyla yaşar.

  1. Birey, sahip olduğu dini hayatın gerektirdiği ibadetleri esnasında, tam tersi düşüncelere sahip olabilir.
  2. Birey, sahip olduğu dini hayatın gerektirdiği ibadetleri esnasında, tam tersi düşüncelere sahip olabilir.

6-Dini içerikli obsesyonlar

Birey, sahip olduğu dini hayatın gerektirdiği ibadetleri esnasında, tam tersi düşüncelere sahip olabilir. Aklına sürekli sahip olduğu inanca ters düşecek fikirler gelebilir bu durum kişide son derece sıkıntılı bir durum oluşturabilir. 

  1. Koyu dindar kişinin abdest aldıktan sonra acaba doğru aldım mı diye kendi kendine sürekli kuşkuya düşmesi ve tekrar tekrar abdest alması,
  2. Kişinin elinde olmadan Allah’ın varlığıyla ilgili şüpheli düşüncelere kapılması gibi dini takıntılar, zorlayıcı davranış şekilleri geliştirmesine neden olur.

7-Simetri ( Düzen ) obsesyon ve kompülsiyonları

Simetri takıntısı, düzenle ilgili saplantılı düşünceler de sık görülen obsesyon türlerindendir.

  • Ofisteki dosyaların simetrisinden dolayı sürekli endişe halinde olan kişiler,
  • Evdeki eşyaların birbirine olan mesafesinin sürekli orantılı olup olmadığını takıntı halinde düşünen ev kadınları ve bu düşüncelerini, eşyaları sürekli düzelterek, düzenleyerek gidermeye çalışan davranış modelleri geliştirenler.

8-Dokunma kompülsiyonları

Kişinin saplantı haline getirdiği bazı eşyalara ya da kişilere dokunma gereksinimi olabilir. Bunun saplantılı bir düşünce haline gelmesi, sürekli o kişinin o eşyaya ya da o kişiye dokunma arzusunu geliştirir.

  • Kişinin bir eşyaya dokunmazsa o gün başına kötü bir olay geleceğini düşünmesi ve o eşyaya dokunma ihtiyacı buna iyi bir örnek olabilir.

9-Sayma obsesyonu

Bazı OKB’li bireyler, herhangi bir günlük aktiviteyi belirli bir sayıya kadar yapmazsa bundan büyük sıkıntı ve rahatsızlık duyarlar. Evden en az üç kez dua okumadan çıkan bir kişi bu duayı üç kez okumazsa işinin kötü gideceğini düşünmesi buna güzel bir örnek oluşturabilir.

10-Biriktirme ve saklama  kompülsiyonları

En sık görülen şekli istifçilerdir. Ülkemizde bir dönem sıklıkla adı geçen çöp evler de, böyle bir obsesyonun kompülsif davranışı olabilecek niteliktedir. Zira bu kişiler, lazım olabilir endişesiyle hiçbir eşyayı atmak istemezler. Oldukça sık karşılaşılan bir hastalık türüdür.

11-Batıl itikatlar, uğurlu, uğursuz sayılar ve renkler

Bir çok kültürde yer alan batıl inanış ve buna göre gelişen davranışların gündelik yaşamı etkileyecek düzeyde saplantı haline gelmiş olması, hastalık olarak adlandırılabilir.

Acaba OKB hastası mıyım?

Örnekler ve gündelik yaşantımızla örtüşen ve kendimizi sorgulatan bazı davranışlarımız bir obsesyona mı bağlıdır? Bu soruya genellikle cevap vermek ve hemen tanı koymak işin kolaycılığıdır. Lütfen buna hemen tanı koymayın.

Bireyin gündelik yaşamında temiz, düzenli, tutumlu ve detaycı olması demek obsesyon ya da obsesif bir duruma geliştirilmiş bir kompülsiyon değildir. Kişi gerçekten gündelik yaşamında bu tür özelliklere sahip olabilir. Burada hastalıktan bahsedebilmek için, bu tarz düşüncelerin gündelik yaşamı sekteye uğratacak denli yoğun olması ve davranışların gerçekten kişiyi zorlayıcı nitelik taşıması gerekir.

Kişinin temiz olması ayrı bir durumken, kendini temizlemek için saatlerce suyun altında kalan ve bu yüzden günlük aktivitelerini aksatan bir kişide temizlik obsesyonu varlığından bahsedilebilir.

Çok Önemli Not:

Özellikle belirtmek istediğim bir konu var. Çok önemli olduğunu düşündüğüm bu ayrıntının dikkate alınmasını rica ediyorum. Sevgili arkadaşlarımın, takipçilerimin ya da yazıyı okuma zahmetine giren hiç kimsenin bu yazıya bağlı olarak partnerine, patronuna, yöneticisine, sevgilisine ya da eşine vb. tanı koymaya çalışmasını istemiyorum.

Bu tarz tanı koyma işlerini doktor arkadaşlarımız dahi kılı kırk yarmak suretiyle koymaktadırlar. Birkaç yazıya bakarak tanı koymak sonu gelmeyen felaketlere yol açabilir. Lütfen bu konuda uzmanların görüşüne uyum sağlayın ve onların desteğine güvenin.

Burada yazdıklarımız genel bilgilendirmeler içerir. Asla tanı ya da tedavi yolu önermez ve bu konuda desteklemez. Bilgilenmek için okuduğunuz için teşekkür ederim. Saygı ve sevgilerimle…

Psikiyatrist Dr. Faruk Alizadegan